هشتادمین سالروز درگذشت کمال الملک

admin دسته‌بندی نشده

محمد غفاری در ۱۲۲۶ شمسی تو کاشان تولد شد و ۹۳ سال عمر کرد. او مشهورترین و پرنفوذترین نقاش دوروبر قاجاریه حیات و هنگامی که در ۲۷ مرداد ۱۳۱۹ چشم از جهان فرو بست، ده ها تابلوی چشم نواز از خودش بر جای گذاشته بود.

کمال الملک هنر حقیقی را تو خلاقیت هنرمند می دانست و اعتقاد داشت یک بازیگر قبل از آنکه یک بازیگر قابل باشد باید یک مردم با اخلاق باشد. او جسارت این را داشت که نقاشی و هنر ایران زمین را از پوچی و تقلیدها افسون شده سازد و شیوه نوینی را در عرصه نگارگری ایجاد کند.

 تأسیس مدرسه «صنایع مستظرفه» از ماندگارترین اقدامات کمال الملک است که اکثر رشته های هنری از یکسره نقاشی، تندیس سازی، منبت کاری، موزائیک و قالی بافی داخل آن تعلیم داده می شد.

به بهانه هشتادمین سالروز درگذشت این نقاش مظفر دست، سیر تغییر او بوسیله بنیادی ترین نقاش دربار قاجار را مرور می کنیم.

زمانی که محمد غفاری ـ که بعدها بوسیله کمال الملک معروف شد ـ در مدرسه دارالفنون به درس اشتغال داشت، بعد از سه گانه سال در موقع تجربه عاقبت سال که ناصرالدین شاه بوسیله مدرسه آمده بود، داخل یکی از اتاق های مدرسه تابلوی سیاه قلم اعتضادالسلطنه وزیر دانشمند وقت و رئیس دارالفنون را دیدن که میرزا محمد مخلوق بود، ناصرالدین شاه از نقاش آن سؤال می کند، میرزامحمد را به او شناساندن می کنند، شاه با او ملاقات کرده، او را مورد ملاطفت قرار رحم و دستور داد تا اتاقی در خانه مسکونی بادگیر که از عمارات منضم بوسیله شمس العماره بود، بوسیله نام نقاش خانه برای وی تهیه کردند که در آنجا مشغول نقاشی شود. و پس از ۴ سال که هنر خودی را به گونه احسن عرضه کرد، ملقب به نقاش باشی و معلم نقاشی خسرو شد.

سپس از تصرف عنوان نقاش باشی، شاه او را تو ردیف پیشخدمتان صبر قسط و درون قلعه بوستان که منزل دائمی شاه بود، اتاق مخصوصی برای نقاش باشی تعیین شد و وی در آنجا برای پادشاه نقاشی می کرد و مقرری و مرسومی هم بخاطر او مقرر شد و ناصرالدین امپراتور گاهی به او نیکوکاری هم می داد و می گفت کارهای داخل بیش از این بها دارد. ولی غلام بمنظور خریدار دائمی هستم باید بوسیله همین اندازه کفایت کنی. خود کمال الملک نقل می کند که ۸ سال تو دارالفنون بودم. شاه در عمارت شمس العماره اتاقی بخاطر من پیدا کرد. سپس درون عمارت بادگیر منزلی دادند و تو آنجا مشغول نقاشی شدم (در اتاق آیینه و تخت طاووس نقاشی می کردم)، ۵ سال آنجا کار می کردم… من که خبردار دربار شدم، ابتدای اهمیت میرزاابراهیم امین السلطان بود، مشیرالدوله وزیر خارجه بود و کسی به معروفیت صدراعظمی نبود.

بدین نظام محمد غفاری بخت آن را یافت تا برای کوشش های بی وفقه و پیگیر خود در آموختن نقاشی کلاسیک اروپا از امکانات طولانی برخوردار شود، نقاشی های ابتدایی او از مناظر و معماری درباری بود و بعدها به ایجاد مورد چهره (پرتره)هایی از آدم های همان جا صیقلی.

 آموزش نقاشی بوسیله شاه قاجاری

ناگفته نماند تو میان وظایف نقاش باشی، یکی هم تعلیم هنر نقاشی بوسیله شاه بود، این مسئولیت تو سراسر پیرامون قاجار ادامه داشت و درون پرگیر ناصرالدین شاه نقاش باشی ها و معلمان نقاشی دارالفنون همچون صنیع الملک، مزین الدوله، اسماعیل جلایر و کمال الملک این مستمری و مسئولیت را بر عهده داشتند.

ناصرالدین پادشاه نسبت بوسیله کمال الملک بی نهایت عطوفت و مهربانی می کرد و التفاتی را که بوسیله او داشت در حق وزرای خود معمول نمی داشت، چنانچه خود استاد نقل کرده است که هر وقت تابلویی برای شاه می ساختم، مدتی ملاحظه و تحسین می کرد و پس از آن تابلو را روی زمین خوابانده امر می کرد کیسه های اشرفی می آوردند و به قدری اشرفی روی تابلو می ریخت که سطح آن از اشرفی پوشیده می شد، آن وقت اشاره می کرد بردار، اتفاقاً نصیب یکی از وزرا به امپراتور عرض کرد، برای یک تابلو نقاشی این قدر اشرفی اعطا کردن بر وفق صرفه و صلاح نیست، شاه در جواب گفت، تو نمی فهمی من با این اشرفی ها برای ایران تجارت می کنم اولاً این تابلوها، پس از چندی ده طبق این اشرفی ها ارزش معلوم خواهند کرد، ثانیاً با این کار کمال الملک های دیگری برای ایران تهیه می بینم که هر یک اسباب آبرومندی و افتخار مملکت ایران خواهند بود.

بوسیله هرروی در جزء عاقبت امپراتوری طولانی ناصرالدین سلطان فقط سه نقاش موردتوجه و التفات خصوصی استراحت گرفتند، اسماعیل جلایر که مقرب شاه حیات و در دبیرستان صنایع مستظرفه که مخصوصاً برای تعلیم سیاق غربی بوسیله نقاشان ایرانی از طرف ناصرالدین سلطان تأسیس یافته وجود فارغ التحصیل شده بود، او اندوه در طعم جزیی و چربی و هم مینیاتور فیروز دست بود، وی از شاگردان مزین الدوله و پس از او نقاش باشی و مدرس نقاشی دارالفنون شد. اسماعیل جلایر در دارالفنون کارگاهی ساختن کرد و درون آن علاوه بر کشیدن پرده های نقاشی به تعلیم نقاشی به شاگردان نیز صیقل.

دیگر نقاش دربار ناصرالدین شاه، محمودخان ملک الشعرا حیات که علاوه بر مقام کشور الشعرایی کارهای اداری نیز اجرا می داد. وی درون نقاشی سنتی و نو احاطه داشت و به خصوص در دورنماسازی استاد بود، برخی از پرده های نقاشی او از قدرت خلاقیت و نوآوری او خبر می دهند. موضوع اغلب آثار وی، تصویر باغ ها، دژ های سلطنتی، خیابان ها و منظره های دهات تهران داخل زمان ناصرالدین شاه است که علاوه برداشتن گنجایش هنری، نمایانگر وضعیت تهران ابد است. وی فرزند محمدحسین سرلشکر عندلیب و نوه فتحعلی خان صبای کاشانی، ناحیه الشعرای دربار فتحعلی شاه بود. که علاوه پهلو یادگیری درون علوم متعارفه زمان، بوسیله هنر مورد علاقه باطنی اش که عاشقانه آن را می پرستید یعنی نقاشی روی آورد و تو کمتر زمانی شهره اختصاصی و ویژه گردید. گاهی بوسیله طور تفنن قصیده و غزل نیز می سرود. محمودخان درون دربار ناصرالدین شاه، طرف توجه شاه، نگرش احترام درباریان و ملک الشعرای دربار بود. عاقبت درون سال ۱۳۱۱ هـ.ق درون تهران درگذشت، و این بیت را در مرگ خود سروده است: دریغ و درد که درون گور مکتوم شد گنجی/ که بود نسب او همچو معروفیت او محمود

فرهاد میرزا معتمدالدوله نیز در مرثیه درگذشت او قصیده ای سروده که مطلعش این است: دریغ و درد که شد واژگونه حکم هنر/ سیاه عزاداری و تبه گشت ساعت هنر است

آثار گران قدر ناحیه الشعرا که درون کفش کاخ گلستان مراقبت می شود، شامل ۲۲ معلول است.

از سه گانه نفر نقاشی که گفته شد، سپس از جلایر و ملک الشعرا، محمد غفاری مشهور به کمال الملک است. وی در میان سایر شاگردان مزین الدوله درون دارالفنون از همه مستعدتر و با ذوق تر بود و درون مدت کوتاهی ترقیات فوق العاده نمود، چنانکه مزین الدوله از قابلیت خارق العاده شاگرد خود نزد سلطان ستایش می کرد و او به دربار طرز یافت. دوره ای که کمال الملک بوسیله فرمان ناصرالدین شاه تو خانه مسکونی بادگیر به نقاشی پرداخت، چهار سال طول کشید و نقاشی های وی تو این دوره به بسیار از ۱۷۰ تابلو می رسد، وی داخل سال ۱۳۱۰ هـجری قمری ملقب به کمال الملک شد و به تعهد روزنامه شرافت؛ از «امتیازات فاخر» علمیه به علامت های طلا و نقره دبستان مبارکه دارالفنون نائل و از مواهب سلطنتی و امتیازات دولتی به اعطای گل کمر مرصع و حمایل از درجات سرتیپی نسیج کشمیر کراراً مفتخر و مباهی گردید. استادِ عبث شناس به شکرانه این همه محبت و توجه، تابلوی معروف «سالن آیینه» را ساخت و این تابلو که مقدماتی تابلو به امضای «کمال الملک» است، شاهکار شیخ هنر و صنعتی است.

محمدعلی فروغی درباره اسم گرفتن کمال الملک چنین می نویسد: «شبی نقاش باشی به منزل ما آمد و بوسیله پدرم گفت زمینه آماده شده است که من از پادشاه لقب بگیرم، مراد دارم لقب خوبی بخاطر غلام خاطر کنید، پدرم «کمال الملک» پیشنهاد کرد و نقاشی باشی این لقب را بسیار پسندیده رویت و مسرور شد… وی آن لقب را از سلطان استدعا کرد. امپراتور هم گفت خوب لقبی فکر کردی و مبلغی احسان به خشکی امدن او وعده کرد و اقرانش به خشکی امدن او غبطه خوردند و به یاد دارم که کمال الملک نسبت بوسیله آن اشخاص و لقب گرفتن خودش افسانه ها می گفت و می خندیدیم و این قضیه دو سه سال پیش از درگذشت ناصرالدین امپراتور بود.»

به هر روی، کمال الملک پایه گزار شیوه ای نوین تو نقاشی ایران بود و تحول نقاشی اش با ایجاد معلول «سالن آیینه» آغاز شد. این شاهکار آغاز تحول درون نقاشی ایران حیات و دریچه ای شد به سوی تغییراتی که لازم وجود متفاوت با نقاشی کلاسیک ایران باشد.

 نابینایی داخل اواخر زندگی

 در اواخر عمر چشم کم بصیر شد. او یکی از چشم هایش در سال ۱۳۰۰ شمسی از دست رحم و به همین دلیل، دو تابلوی نقاشی اش ناتمام ماند؛ یکی «پیرمرد در حال بررسی» به طول ۵۳ و قدر ۴۲ سانتی متر و دیگری «نمایی از کوه های شمیران» بوسیله کشش ۸۳ و عرض ۶۳ سانتی متر.

 هجرت به نیشابور و خاکسپاری به خشکی امدن آرامگاه عطار

کمال الملک در ۲۷ مردادماه سال ۱۳۱۹ شمسی درگذشت. ظاهراً وصیت کرده بود پیکرش را در زمینش واقع در حسین آباد نیشابور دفن کنند، ولی درون معاشرت خاک  عطار نیشابوری ساکت گرفت. در این باره دو نقل مطرح است:

برخی می گویند کمال الملک به خشکی امدن سر نجات «صنایع مستظرفه» با فرمانروایی (وزارت معارف) دچار مغایرت شد و بوسیله حالت قهر به ملک شخصی خود در حسین آباد نیشابور هجرت کرد.

برخی دیگر معتقدند رضاشاه، از کمال الملک خواسته وجود پرتره اش را نقاشی کند، ولی لله نپذیرفت و این موضوع بهانه ای برای مصادره صنایع مستظرفه و هجرت اجباری کمال الملک بوسیله نیشابور شد.

شاید دوست داشته باشید:

دسته سرود تک نفره که اولین قطعه را برای شهدای ۱۷ شهریور خواند

به گزارش همشهری آنلاین به نقل از مهربانی کتاب «برخیزید» مجموعه خاطرات شفاهی سید حمید شاهنگیان از آهنگسازان و مدیران […]

شناساندن برگزیدگان نهمین جشنواره مد و شکل فجر

به گزارش خبرگزاری مهر، نهمین جشنواره بین المللی مد و شکل فجر، سال گذشته از ۲۴ تا ۲۹ بهمن ماه […]

دارندگان نشان منصب یک هنری، هنرکارت دریافت می کنند

به گزارش همشهری آنلاین، به نقل از جعبه اعتباری هنر، سیدحسین سیدزاده با اطلاع دادن این خبر گفت: با توجه […]