هشتادمین سالروز کوچیدن کمال الملک

admin دسته‌بندی نشده

محمد غفاری درون ۱۲۲۶ شمسی در کاشان تولد شد و ۹۳ سال زندگی کرد. او مشهورترین و پرنفوذترین نقاش دوره قاجاریه حیات و هنگامی که در ۲۷ مرداد ۱۳۱۹ چشم از جهان فرو بست، ده ها تابلوی چشم نواز از خودش بر جای گذاشته حیات.

کمال الملک هنر اصلی را درون خلاقیت هنرپیشه می دانست و اعتقاد داشت یک هنرپیشه قبل از آنکه یک هنرمند قابل باشد باید یک انسان با اخلاق باشد. او جسارت این را داشت که نقاشی و هنر ایران زمین را از پوچی و تقلیدها رها سازد و سر نوینی را در عرصه نگارگری ابداع یواش.

 تأسیس مدرسه «صنایع مستظرفه» از ماندگارترین اقدامات کمال الملک است که اکثر رشته های هنری از یکسره نقاشی، مجسمه سازی، منبت کاری، موزائیک و قالی بافی داخل آن تعلیم داده می شد.

بوسیله بهانه هشتادمین سالروز جابجایی این نقاش چیره دست، سیر تکاملی تبدیل او به اساسی ترین نقاش دربار قاجار را مرور می کنیم.

زمانی که محمد غفاری ـ که بعدها بوسیله کمال الملک نامدار شد ـ درون دبیرستان دارالفنون به تحصیل اشتغال داشت، بعد از سه سال درون موقع امتحان خاتمه سال که ناصرالدین امپراتور به دبستان آمده بود، در یکی از اتاق های مدرسه تابلوی سیاه قلم اعتضادالسلطنه وزیر دانشمند نفس و رئیس دارالفنون را دید که میرزا محمد ساخته بود، ناصرالدین خسرو از نقاش آن سؤال می کند، میرزامحمد را بوسیله او معرفی می کنند، پادشاه با او ملاقات کرده، او را تک ملاطفت قرار رحم و دستور داد تا اتاقی در خانه مسکونی بادگیر که از عمارات منضم به شمس العماره بود، به معروفیت نقاش بناء برای وی تهیه کردند که در آنجا مشغول نقاشی شود. و پس از ۴ سال که هنر خویش را به نحو احسن عرضه کرد، ملقب بوسیله نقاش باشی و معلم نقاشی پادشاه شد.

بعد از کسب عنوان نقاش باشی، سلطان او را درون ردیف پیشخدمتان قرار داد و داخل قلعه گلستان که منزل دائمی شاه بود، اتاق مخصوصی برای نقاش باشی گلچین شد و وی در آنجا بخاطر خسرو نقاشی می کرد و مواجب و مرسومی هم برای او مقرر شد و ناصرالدین شاه گاهی به او انعام اندوه می داد و می گفت کارهای در بیش از این ارزش دارد. ولی من بمنظور مشتری دائمی هستم باید بوسیله همین اندازه کفایت کنی. خود کمال الملک نقل می کند که ۸ سال در دارالفنون بودم. شاه داخل عمارت شمس العماره اتاقی برای غلام علنی کرد. بعد در عمارت بادگیر منزلی دادند و در آنجا مشغول نقاشی شدم (داخل اتاق آیینه و تخت طاووس نقاشی می کردم)، ۵ سال آنجا کار می کردم… من که مسبوق دربار شدم، ابتدای عظمت میرزاابراهیم استوار السلطان بود، مشیرالدوله وزیر خارجه وجود و کسی بوسیله نام صدراعظمی نبود.

بدین ترتیب محمد غفاری بخت آن را یافت تا برای کوشش های بی وفقه و پیگیر خود در آموختن نقاشی کلاسیک اروپا از امکانات کامل برخوردار شود، نقاشی های ابتدایی او از مناظر و معماری درباری حیات و بعدها به خلق مورد چهره (پرتره)هایی از مردم های همان جا پرداخت.

 آموزش نقاشی به امپراتور قاجاری

ناگفته نماند در میان وظایف نقاش باشی، یکی هم تعلیم هنر نقاشی به امپراتور بود، این مسئولیت داخل سراسر دوره قاجار دنباله داشت و داخل دوره ناصرالدین شاه نقاش باشی ها و معلمان نقاشی دارالفنون همچون صنیع الملک، مزین الدوله، اسماعیل جلایر و کمال الملک این وظیفه و مسئولیت را پهلو عهده داشتند.

ناصرالدین شاه نسبت بوسیله کمال الملک بی نهایت عطوفت و مهر می کرد و التفاتی را که به او داشت در حق وزرای خود متعارف نمی داشت، چنانچه خود استاد نقل کرده است که هر دم تابلویی بخاطر پادشاه می ساختم، مدتی ملاحظه و تعریف می کرد و پس از آن تابلو را روی زمین خوابانده حکم می کرد کیسه های اشرفی می آوردند و به بخشی اشرفی روی تابلو می ریخت که سطح آن از اشرفی پوشیده می شد، آن دم رمز می کرد بردار، اتفاقاً روزی یکی از وزرا به سلطان عرض کرد، برای یک تابلو نقاشی این شرف اشرفی دادن بر وفق صرفه و صلاح نیست، شاه درون جواب گفت، تو نمی فهمی من با این اشرفی ها برای ایران بازرگانی می کنم اولاً این تابلوها، پس از چندی دهکده برابر این اشرفی ها قیمت فاش خواهند کرد، ثانیاً با این کار کمال الملک های دیگری برای ایران تدارک می بینم که هر یک افزار آبرومندی و فخر کردن مملکت ایران خواهند وجود.

بوسیله هرروی داخل بخش آخر شاهنشاهی تمام ناصرالدین شاه فقط سه نقاش موردتوجه و التفات مخصوص صبر گرفتند، اسماعیل جلایر که مقرب شاه بود و در دبستان صنایع مستظرفه که مخصوصاً برای تعلیم روش غربی به نقاشان ایرانی از طرف ناصرالدین شاه تأسیس یافته بود فارغ التحصیل شده بود، او تیمار در رنگ و روغن و هم مینیاتور چیره دست بود، وی از شاگردان مزین الدوله و پس از او نقاش باشی و مدرس نقاشی دارالفنون شد. اسماعیل جلایر درون دارالفنون کارگاهی ایجاد کرد و در آن علاوه بر کشیدن پرده های نقاشی بوسیله تعلیم نقاشی به شاگردان نیز صیقل.

دیگر نقاش دیوان ناصرالدین شاه، محمودخان ملک الشعرا بود که علاوه بر مقام ناحیه الشعرایی کارهای اداری نیز انجام می داد. وی در نقاشی سنتی و نو مهارت داشت و بوسیله خصوص درون دورنماسازی لله بود، برخی از پرده های نقاشی او از غلبه خلاقیت و نوآوری او خبر می دهند. موضوع اغلب آثار وی، تصویر باغ ها، قلعه های سلطنتی، خیابان ها و منظره های بخانه برگشتن تهران در زمان ناصرالدین شاه است که علاوه برداشتن جنبه هنری، نمایانگر وضعیت تهران قدیم است. وی فرزند محمدحسین خان عندلیب و نوه فتحعلی خان صبای کاشانی، ناحیه الشعرای دیوان فتحعلی سلطان بود. که علاوه پیاده شدن درس در علوم متعارفه زمان، به هنر مورد علاقه باطنی اش که عاشقانه آن را می پرستید یعنی نقاشی روی آورد و در کم زمانی شهره عام و خاص گردید. گاهی بوسیله طور تفنن قصیده و غزل نیز می مشیت. محمودخان داخل دربار ناصرالدین شاه، طرف توجه شاه، نگرش ناموس درباریان و سرزمین الشعرای دربار بود. عاقبت در سال ۱۳۱۱ هـ.ق داخل تهران درگذشت، و این بیت را درون مرگ خود سروده است: دریغ و درد که در قبر ناپدید شد گنجی/ که حیات لب او همچو صیت او محمود

فرهاد میرزا معتمدالدوله نیز در مرثیه درگذشت او قصیده ای سروده که مطلعش این است: دریغ و درد که شد واژگونه کار هنر/ سیاه ماتم و تبه گردش روزگار هنر است

آثار گران قدر قلمرو الشعرا که درون موزه قلعه بوستان نگهداری می شود، شامل ۲۲ اثر است.

از سه نفر نقاشی که گفته شد، سپس از جلایر و ملک الشعرا، محمد غفاری مشهور به کمال الملک است. وی داخل میان سایر شاگردان مزین الدوله در دارالفنون از همه مستعدتر و با ذوق مرطوب وجود و داخل مدت کوتاهی ترقیات فوق العاده نمود، چنانکه مزین الدوله از استعداد خارق العاده شاگرد خود نزد شاه تمجید می کرد و او به دربار سیاق یافت. دوروبر ای که کمال الملک به امر ناصرالدین شاه تو عمارت بادگیر به نقاشی پرداخت، چهار سال کشش کشید و نقاشی های وی در این حوالی به بیش از ۱۷۰ تابلو می رسد، وی در سال ۱۳۱۰ هـجری قمری ملقب به کمال الملک شد و به مقاطعه روزنامه شرافت؛ از «امتیازات فاخر» علمیه بوسیله نشان های زر و نقره مدرسه مبارکه دارالفنون نائل و از مواهب خسروانی و امتیازات دولتی به اعطای تراب کمر مرصع و حمایل از درجات سرتیپی نسیج کشمیر کراراً مفتخر و مباهی گردید. استادِ راست شناس بوسیله شکرانه این همگی محبت و توجه، تابلوی معروف «تالار آیینه» را پیدایش و این تابلو که اولین تابلو بوسیله امضای «کمال الملک» است، خارق العاده عالم هنر و صنعت است.

محمدعلی فروغی درباره اسم گرفتن کمال الملک چنین می نویسد: «شبی نقاش باشی به منزل ما آمد و به پدرم گفت زمینه آماده شده است که من از خسرو لقب بگیرم، خواهش دارم لقب انعام برای من فکر کنید، پدرم «کمال الملک» پیشنهاد کرد و نقاشی باشی این کنیه را بیش پسندیده دیدن و مسرور شد… وی آن اسم را از پادشاه استدعا کرد. شاه هم گفت خوب لقبی خیال کردی و مبلغی نوع دوستی پهلو او جنین کرد و اقرانش بر او غبطه خوردند و بوسیله یاد دارم که کمال الملک نسبت به آن اشخاص و لقب گرفتن خودش قصه ها می گفت و می خندیدیم و این قضیه دو سه سال پیش از درگذشت ناصرالدین خسرو بود.»

به هر روی، کمال الملک محور گزار روال ای نوین در نقاشی ایران بود و تحول نقاشی اش با خلق جای پا «سالن آیینه» آغاز شد. این شاهکار آغاز تحول در نقاشی ایران وجود و دریچه ای شد به لفظ تغییراتی که لازم وجود متفاوت با نقاشی کلاسیک ایران باشد.

 نابینایی داخل اواخر زندگی

 در اواخر زندگی چشم کم بینا شد. او یکی از چشم هایش داخل سال ۱۳۰۰ شمسی از دست داد و به همین دلیل، دو تابلوی نقاشی اش ناتمام ماند؛ یکی «پیرمرد تو حال وارسی» به کشش ۵۳ و عرض ۴۲ سانتی متر و دیگری «نمایی از کوه های شمیران» به طول ۸۳ و عرض ۶۳ سانتی متر.

 هجرت به نیشابور و خاکسپاری پهلو آرامگاه عطار

کمال الملک در ۲۷ مردادماه سال ۱۳۱۹ شمسی جابجایی. ظاهراً نصیحت کرده بود پیکرش را در زمینش واقع در حسین آباد نیشابور تدفین کنند، ولی درون معاشرت گور  عطار نیشابوری آرام گرفت. در این باره دو نقل مطرح است:

فداکار می گویند کمال الملک کنار سر استقلال «صنایع مستظرفه» با حکومت (وزارت معارف) دچار اختلاف شد و به حالت قهر بوسیله ملک شخصی خود داخل حسین آباد نیشابور هجرت کرد.

برخی دیگر معتقدند رضاشاه، از کمال الملک خواسته بود پرتره اش را نقاشی کند، اما استاد نپذیرفت و این موضوع بهانه ای بخاطر مصادره صنایع مستظرفه و هجرت قهری کمال الملک به نیشابور شد.

شاید دوست داشته باشید:

دسته سرود تک نفره که اولین قطعه را برای شهدای ۱۷ شهریور خواند

به گزارش همشهری آنلاین به نقل از مهربانی کتاب «برخیزید» مجموعه خاطرات شفاهی سید حمید شاهنگیان از آهنگسازان و مدیران […]

شناساندن برگزیدگان نهمین جشنواره مد و شکل فجر

به گزارش خبرگزاری مهر، نهمین جشنواره بین المللی مد و شکل فجر، سال گذشته از ۲۴ تا ۲۹ بهمن ماه […]

دارندگان نشان منصب یک هنری، هنرکارت دریافت می کنند

به گزارش همشهری آنلاین، به نقل از جعبه اعتباری هنر، سیدحسین سیدزاده با اطلاع دادن این خبر گفت: با توجه […]